علت آبریزش بینی چیست و چگونه آن را درمان کنیم؟

آبریزش بینی چگونه اتفاق می‌افتد؟

داخل بینی با بافتی پوشیده شده است که مخاط تولید می‌کند و به کمک مژک‌های ریز، ذرات و ترشحات را جابه‌جا می‌کند. این سازوکار بخشی از دفاع طبیعی دستگاه تنفسی است.

وقتی بینی با عامل محرکی روبه‌رو می‌شود، چند فرایند می‌توانند باعث آبریزش شوند:

• افزایش تولید مخاط: غدد مخاطی در پاسخ به تحریک یا التهاب، ترشحات بیشتری تولید می‌کنند.

• واکنش سیستم ایمنی: در آلرژی، موادی مانند هیستامین آزاد می‌شوند که می‌توانند آبریزش، عطسه و خارش ایجاد کنند.

• تغییر جریان خون در بینی: گشاد شدن رگ‌ها و افزایش نفوذپذیری آن‌ها ممکن است باعث تورم بافت داخلی و افزایش ترشحات شود.

• تحریک عصب‌های بینی: هوای سرد، دود، عطرهای تند و بعضی غذاها می‌توانند عصب‌های حسی بینی را تحریک کنند و آبریزش به وجود آورند.

بنابراین، آبریزش بینی همیشه به معنای وجود عفونت نیست و ممکن است واکنشی طبیعی به یک محرک محیطی باشد.

علت آبریزش بینی چیست؟

دلایل مختلفی می‌توانند باعث آب آمدن از بینی شوند. تشخیص علت به نشانه‌های همراه، زمان شروع، مدت ادامه علائم و شرایط فرد بستگی دارد.

1. آلرژی یا رینیت آلرژیک

یکی از علت‌های رایج آبریزش بینی، حساسیت به موادی مانند گرده گیاهان، گردوغبار، مایت‌های موجود در گردوغبار خانه و شوره حیوانات است.

در افراد مبتلا به رینیت آلرژیک، سیستم ایمنی به این مواد واکنش نشان می‌دهد و موادی مانند هیستامین آزاد می‌کند. در نتیجه، علائمی مانند آبریزش شفاف بینی، عطسه‌های مکرر، خارش بینی و اشک‌ریزش ایجاد می‌شوند.

اگر آبریزش بینی در فصل خاصی از سال یا هنگام قرار گرفتن در محیطی مشخص بیشتر می‌شود و با خارش و عطسه همراه است، احتمال آلرژی مطرح می‌شود.

2. عفونت‌های ویروسی؛ از سرماخوردگی تا آنفولانزا

سرماخوردگی، آنفولانزا و کووید 19 از جمله عفونت‌هایی هستند که ممکن است با آبریزش بینی همراه شوند. در این شرایط، ویروس باعث التهاب پوشش داخلی بینی و افزایش ترشحات می‌شود.

در ابتدای سرماخوردگی، ترشحات اغلب شفاف و آبکی هستند؛ اما ممکن است در ادامه غلیظ‌تر شوند یا رنگ آن‌ها به سفید، زرد یا سبز تغییر کند. تغییر رنگ مخاط به‌تنهایی به معنای عفونت باکتریایی یا نیاز قطعی به آنتی‌بیوتیک نیست.

اگر آبریزش همراه با گلودرد، سرفه، عطسه، احساس خستگی یا تب باشد، عفونت تنفسی یکی از علت‌های احتمالی است.

3. تغییرات دما و هوای سرد

برخی افراد هنگام خروج از محیط گرم و ورود به هوای سرد، یا حتی هنگام قرار گرفتن در معرض هوای خشک، دچار آبریزش بینی می‌شوند. این حالت ممکن است ناشی از واکنش طبیعی عصب‌های بینی به تغییر دما باشد.

در چنین شرایطی، ترشحات معمولاً شفاف هستند و ممکن است پس از دور شدن از محرک کاهش پیدا کنند. این نوع آبریزش لزوماً به معنای سرماخوردگی نیست.

4. سینوزیت

التهاب سینوس‌ها که گاهی در پی عفونت ویروسی ایجاد می‌شود، می‌تواند با آبریزش یا ترشحات پشت حلق همراه باشد. گرفتگی بینی، کاهش حس بویایی، احساس فشار یا درد در صورت و سرفه از دیگر علائم احتمالی هستند.

سینوزیت همیشه منشأ باکتریایی ندارد و همه افراد مبتلا به آن به آنتی‌بیوتیک نیاز پیدا نمی‌کنند. اگر علائم شدید باشند، پس از بهبود دوباره تشدید شوند یا برای مدت طولانی ادامه پیدا کنند، معاینه پزشکی اهمیت دارد.

5. خوردن غذاهای تند

اگر پس از خوردن فلفل یا غذاهای تند بینی شما شروع به آبریزش می‌کند، ممکن است به رینیت چشایی مبتلا باشید. ترکیبات تند موجود در غذا می‌توانند عصب‌های حسی بینی را تحریک کنند و باعث تولید ترشحات آبکی شوند.

این وضعیت معمولاً موقتی است و به‌خودی‌خود به معنای آلرژی غذایی یا عفونت نیست.

6. مصرف بعضی داروها

برخی داروها ممکن است در بعضی افراد باعث آبریزش یا گرفتگی بینی شوند. از جمله آن‌ها می‌توان به بعضی داروهای فشار خون، داروهای ضدالتهاب و برخی داروهای مؤثر بر سیستم عصبی اشاره کرد.

مصرف طولانی‌مدت اسپری‌های ضداحتقان بینی نیز ممکن است به گرفتگی برگشتی منجر شود. اگر پس از شروع یک دارو با آبریزش بینی مواجه شده‌اید، موضوع را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید و داروی تجویزشده را خودسرانه قطع نکنید.

7. بارداری

تغییرات هورمونی دوران بارداری می‌توانند باعث تورم بافت داخلی بینی و افزایش ترشحات شوند. به این وضعیت رینیت بارداری گفته می‌شود.

در این حالت، آبریزش یا گرفتگی بینی ممکن است بدون وجود سرماخوردگی یا آلرژی رخ دهد و برای چند هفته ادامه پیدا کند. بااین‌حال، نباید هر نوع آبریزش در دوران بارداری را به تغییرات هورمونی نسبت داد؛ در صورت وجود تب، درد یا علائم غیرمعمول، بررسی پزشکی لازم است.

سایر علت‌های آبریزش بینی

علاوه بر موارد بالا، عوامل دیگری نیز ممکن است در بروز این عارضه نقش داشته باشند:

• دود سیگار، آلودگی هوا و عطرهای قوی

• گریه کردن و افزایش تولید اشک

• رینیت غیرآلرژیک یا حساسیت بینی به محرک‌های محیطی

• پولیپ بینی یا بعضی مشکلات ساختاری

• وجود جسم خارجی در بینی، به‌ویژه در کودکان

• در موارد نادر، نشت مایع مغزی‌نخاعی

اگر مایع شفاف و آبکی به‌طور مداوم فقط از یک سوراخ بینی خارج می‌شود، به‌خصوص پس از ضربه به سر یا جراحی بینی، باید سریعاً ارزیابی پزشکی انجام شود.

علت آبریزش بینی مداوم چیست؟

آبریزش بینی که برای مدت طولانی ادامه دارد یا مرتب تکرار می‌شود، ممکن است با آلرژی، رینیت غیرآلرژیک، مشکلات ساختاری بینی یا التهاب مزمن سینوس‌ها مرتبط باشد.

در رینیت غیرآلرژیک، فرد بدون داشتن حساسیت مشخص به آلرژن‌ها، در مواجهه با محرک‌هایی مانند دود، عطر، هوای سرد یا تغییرات آب‌وهوا دچار آبریزش می‌شود.

در برخی موارد، مشکلاتی مانند پولیپ بینی یا وجود جسم خارجی نیز می‌توانند باعث ترشحات مداوم شوند. جسم خارجی در بینی کودکان ممکن است با ترشح بدبو و یک‌طرفه همراه باشد و به بررسی پزشکی نیاز دارد.

برای مشخص شدن علت آبریزش مداوم، پزشک درباره زمان شروع علائم، محرک‌ها، داروهای مصرفی و نشانه‌های همراه سؤال می‌کند و در صورت لزوم بینی را معاینه می‌کند.

آبریزش بینی با چه علائمی همراه است؟

نشانه‌های همراه با آبریزش بینی بسته به علت آن متفاوت هستند. بعضی افراد تنها ترشحات آبکی دارند، درحالی‌که برخی دیگر با عطسه، گرفتگی بینی یا علائم عمومی عفونت روبه‌رو می‌شوند.

علائم احتمالی عبارت‌اند از:

• گرفتگی یا احساس پری بینی

• عطسه‌های مکرر

• خارش بینی، گلو یا چشم‌ها

• اشک‌ریزش

• سرفه، به‌خصوص هنگام خواب

• احساس ترشحات پشت حلق

• گلودرد

• کاهش موقت حس بویایی

• تب و خستگی در بعضی عفونت‌های تنفسی

تفاوت آبریزش بینی شفاف با ترشحات غلیظ چیست؟

ترشحات شفاف و آبکی بیشتر در آلرژی، تحریک ناشی از سرما یا مراحل ابتدایی عفونت‌های ویروسی دیده می‌شوند. ترشحات غلیظ‌تر نیز ممکن است در ادامه یک عفونت ویروسی یا در اثر کاهش رطوبت مخاط ایجاد شوند.

بااین‌حال، رنگ زرد یا سبز به‌تنهایی نمی‌تواند مشخص کند که عفونت باکتریایی وجود دارد. مدت علائم، شدت درد، تب و روند بهبود نیز در تشخیص اهمیت دارند.

چه زمانی برای آبریزش بینی باید به پزشک مراجعه کرد؟

بیشتر موارد آبریزش بینی با مراقبت‌های ساده و گذشت زمان بهبود پیدا می‌کنند؛ اما در شرایط زیر بهتر است با پزشک مشورت کنید:

• علائم بیش از 10 روز ادامه پیدا کنند و بهبودی مشاهده نشود.

• علائم پس از بهتر شدن دوباره شدیدتر شوند.

• تب بالا، درد شدید صورت یا سردرد قابل‌توجه وجود داشته باشد.

• ترشحات خونی، بدبو یا یک‌طرفه باشند.

• آبریزش بینی در کودک خردسال مداوم یا یک‌طرفه باشد.

• آبریزش به‌طور ناگهانی پس از ضربه به سر یا جراحی آغاز شود.

در صورت خروج مایع شفاف و مداوم از یک سوراخ بینی پس از ضربه به سر، یا همراه شدن علائم با سردرد شدید، اختلال هوشیاری یا مشکلات بینایی، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.

روش درمان آبریزش بینی چیست؟

درمان آبریزش بینی به علت آن بستگی دارد. روشی که برای آلرژی مؤثر است، ممکن است برای عفونت ویروسی فایده‌ای نداشته باشد. به همین دلیل، ابتدا باید مشخص شود که ترشحات در اثر حساسیت، عفونت، تحریک محیطی یا عامل دیگری ایجاد شده‌اند.

1. درمان آبریزش بینی ناشی از سرماخوردگی

سرماخوردگی معمولاً یک عفونت ویروسی است و در بیشتر افراد با گذشت زمان بهبود پیدا می‌کند. برای کنترل علائم می‌توانید اقدامات زیر را انجام دهید:

• مایعات کافی بنوشید.

• استراحت کنید.

• از اسپری یا قطره سالین برای مرطوب کردن بینی استفاده کنید.

• در صورت خشکی هوا، از دستگاه بخور تمیز استفاده کنید.

• در صورت نیاز به دارو، با پزشک یا داروساز درباره گزینه مناسب مشورت کنید.

داروهای ضداحتقان ممکن است در برخی افراد گرفتگی بینی را کاهش دهند، اما برای همه مناسب نیستند. اسپری‌های ضداحتقان موضعی نباید بیشتر از مدت توصیه‌شده روی بسته‌بندی یا از سوی پزشک استفاده شوند؛ زیرا مصرف طولانی‌مدت آن‌ها می‌تواند گرفتگی برگشتی ایجاد کند.

آنتی‌بیوتیک‌ها نیز برای درمان خود سرماخوردگی کاربرد ندارند، مگر اینکه پزشک عفونت باکتریایی جداگانه‌ای را تشخیص دهد.

2. درمان آبریزش بینی در کودکان

آبریزش بینی در کودکان اغلب در پی عفونت‌های ویروسی یا آلرژی ایجاد می‌شود. برای کاهش ناراحتی کودک، استفاده از قطره یا اسپری سالین متناسب با سن و تخلیه ملایم ترشحات، در صورت نیاز، می‌تواند کمک‌کننده باشد.

در کودکان خردسال، داروهای سرماخوردگی و ضداحتقان بدون نسخه ممکن است عوارض جدی ایجاد کنند؛ بنابراین نباید بدون راهنمایی پزشک به آن‌ها داده شوند. انتخاب دارو به سن، وزن و علت علائم بستگی دارد.

اگر کودک دچار دشواری تنفس، بی‌حالی غیرمعمول، کم‌آبی یا تب در سنین بسیار پایین است، باید فوراً ارزیابی پزشکی شود.

3. درمان آبریزش بینی ناشی از آلرژی

اگر آبریزش بینی با عطسه، خارش و اشک‌ریزش همراه باشد و در شرایط مشخصی تشدید شود، احتمال رینیت آلرژیک مطرح است.

روش‌های درمانی ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• کاهش تماس با عامل حساسیت‌زا

• شست‌وشو یا اسپری سالین برای پاک‌سازی مخاط

• مصرف آنتی‌هیستامین مناسب، با توجه به شرایط فرد

• استفاده از اسپری کورتیکواستروئیدی بینی در صورت توصیه پزشک

داروهایی مانند ستیریزین ممکن است برای کنترل علائم آلرژی مفید باشند؛ بااین‌حال، انتخاب دارو به سن، بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای هم‌زمان بستگی دارد. بعضی آنتی‌هیستامین‌ها نیز خواب‌آور هستند.

4. درمان خانگی آبریزش بینی

اگر آبریزش بینی خفیف باشد و نشانه هشداردهنده‌ای وجود نداشته باشد، چند اقدام ساده می‌توانند به کاهش ناراحتی کمک کنند:

• شست‌وشوی بینی با محلول سالین: به مرطوب شدن مخاط و خارج شدن ترشحات کمک می‌کند. برای تهیه محلول خانگی یا شست‌وشوی بینی، فقط از آب استریل، مقطر یا آب جوشانده و سردشده استفاده کنید.

• نوشیدن مایعات: مصرف آب و نوشیدنی‌های گرم به حفظ آب بدن کمک می‌کند.

• استراحت کافی: در دوره عفونت‌های ویروسی به بهبود حال عمومی کمک می‌کند.

• مرطوب نگه داشتن هوای محیط: دستگاه بخور باید مرتب تمیز شود تا آلودگی و رشد میکروبی در آن ایجاد نشود.

• دوری از محرک‌ها: دود، عطرهای قوی و مواد شیمیایی ممکن است آبریزش را تشدید کنند.

از استنشاق مستقیم بخار آب جوش خودداری کنید؛ زیرا خطر سوختگی دارد. همچنین درمان‌های خانگی جایگزین بررسی پزشکی در صورت ادامه علائم یا بروز نشانه‌های هشداردهنده نیستند.

برای آبریزش بینی چه بخوریم؟

هیچ خوراکی یا دمنوشی وجود ندارد که بتواند همه علت‌های آبریزش بینی را درمان کند. بااین‌حال، نوشیدن مایعات کافی و نوشیدنی‌های گرم ممکن است به تسکین گلودرد و احساس ناراحتی در زمان سرماخوردگی کمک کند.

گزینه‌های مناسب می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

• آب و مایعات کافی در طول روز

• سوپ گرم

• دمنوش زنجبیل یا سایر نوشیدنی‌های گرم، در صورت سازگاری با شرایط فرد

• نوشیدنی‌های بدون کافئین برای تأمین مایعات

دمنوش‌های آویشن، زنجبیل، دارچین یا مریم‌گلی ممکن است برای برخی افراد آرامش‌بخش باشند، اما شواهد کافی برای اینکه آن‌ها را درمان قطعی آبریزش بینی بدانیم وجود ندارد. در دوران بارداری، برای کودکان یا در صورت مصرف داروهای خاص، درباره استفاده از فرآورده‌های گیاهی با پزشک مشورت کنید.

چگونه از آبریزش بینی پیشگیری کنیم؟

پیشگیری به علت آبریزش بستگی دارد. برای کاهش احتمال ابتلا به عفونت‌های تنفسی و کنترل محرک‌های بینی، رعایت نکات زیر مفید است:

• دست‌ها را مرتب با آب و صابون بشویید.

• هنگام سرفه و عطسه، دهان و بینی را با دستمال یا قسمت داخلی آرنج بپوشانید.

• دستمال استفاده‌شده را دور بیندازید.

• از تماس نزدیک با افراد بیمار تا حد امکان پرهیز کنید.

• در صورت ابتلا به آلرژی، تماس با عوامل محرک شناخته‌شده را کاهش دهید.

• از دود سیگار و عطرهای تند دوری کنید.

• وسایل شخصی و سطوح پرتماس را تمیز نگه دارید.

• در صورت تجویز درمان پیشگیرانه برای آلرژی، دستور پزشک را دنبال کنید.

سخن آخر:

آبریزش بینی یکی از علائم شایع است که می‌تواند به دلایل مختلفی مانند سرماخوردگی، آلرژی، سینوزیت، تغییرات دما یا مصرف برخی داروها ایجاد شود. برای درمان مؤثر، ابتدا باید علت اصلی آن مشخص شود؛ زیرا روش درمان آبریزش ناشی از حساسیت با آبریزش ناشی از عفونت ویروسی متفاوت است. نوشیدن مایعات کافی، استراحت و استفاده از محلول سالین برای شست‌وشوی بینی می‌تواند به کاهش علائم کمک کند. در صورت تداوم علائم، تشدید آن‌ها یا بروز نشانه‌هایی مانند تب بالا، درد شدید صورت یا تنگی نفس، مراجعه به پزشک ضروری است. همچنین مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌ها توصیه نمی‌شود؛ زیرا بیشتر موارد سرماخوردگی منشأ ویروسی دارند و به این داروها نیاز ندارند.